Ik las deze week een berichtje op facebook over een boek. Het boek ging over hooggevoeligheid en is een samenstelling van verhalen van hooggevoelige mensen. Hij schreef in een begeleidend stuk over zijn boek: "hooggevoelige mensen zijn gevoelsmensen en zijn niet geïnteresseerd in theorie". Dat vond ik een verrassende uitspraak, omdat ik heel veel hooggevoelige mensen in mijn praktijk krijg die juist wél uitleg en theorie willen. Het geeft wel een tendens aan dat ik veel in de spirituele wereld zie en waar ik graag over wil schrijven in dit blog. Gewoon eens om andere geluiden te laten horen over hooggevoeligheid. En en stukje theorie aan wil bieden...... over gevoel versus wijsheid...... (klik op 'lees meer' rechts onderaan als je nieuwsgierig geworden bent)

Als je leest over hooggevoeligheid wordt er veel geschreven over de waarde van gevoel. Hooggevoelige mensen richten zich erg op hun gevoel en hechten grote waarde aan dit gevoel. Intuïtie is ook een woord dat in deze context vaak genoemd wordt. En de tips zijn vaak: ga af op je gevoel! Want dit klopt! Dat vindt ik wel een interessant gegeven om de loep hier eens op te zetten, want ikzelf als hooggevoelig persoon (in hoge mate hooggevoelig, zelfs) ben het hier niet mee eens. Ik luister graag naar de wijsheid in mijzelf, maar mijn gevoel is een ander deel.

En dat heeft niet altijd gelijk. Zeker omdat hooggevoelige mensen de neiging hebben alle zintuiglijke informatie in 'alarmbellen' om te zetten (dus vechten, vluchten, neutraal over kunnen zijn. Is het veilig of niet? Is de harmonie er wel of niet?). Dit omzetten naar alarmbellen loopt soms de spuigaten uit, omdat hooggevoelige mensen nooit te horen krijgen dat ze misschien eens kritisch moeten gaan kijken naar hun alarmbellen. Kritisch kijken naar waar het vandaan komt en waardoor ze ontstaan. Dus laten we hier eens kritisch naar kijken. Want je zult ontdekken dat gevoel iets anders is dan wijsheid. Mijn leerlingen kunnen dit bevestigen: zij kennen onderhand heel duidelijk het verschil tussen een emotie/gevoel en de wijsheid vanuit deze essentie van jezelf. Niet omdat ik hen dat vertel, maar omdat ze het zelf ervaren en herkennen.

Inzichten en wijsheid komt niet uit gevoel. In mijn lessen geef ik les over 'de 9 lung'. Het zijn negen gewaarzijns-stadia. Anders gezegd: gewaarzijn (lees: opmerken) kun je op negen verschillende manieren. Zeg maar: negen niveaus van subtiliteit of grofheid. Als we gewaarzijn van het meest grove (dat is datgene wat je het snelst opmerkt) ben je je bewust van je lichaam. Maar ook je denken en je emoties. Dit is waar je de hele dag het meest gemakkelijk zit. Je bent gewend om hier met je gewaarzijn te zijn. De meesten onder ons weten niet dat er nog veel meer lagen zijn die je iets vertellen over wáárom je iets in je lichaam en je denken/gevoel/emoties ervaart. Je kunt jezelf trainen om subtieler waar te nemen. En héé.....! Je ontdekt een soort beweging in jezelf! Je kunt het niet benoemen, maar je merkt duidelijk op dat het je beïnvloed! En je merkt nóg iets! Namelijk een soort beweging, heel subtiel, die een soort brandstof voor je denken lijkt te zijn! Alsof het een kabbelend beekje is dat in beweging is. En als je je denken daarin mee laat gaan (alsof je geest of je denken of je gevoel een bootje is dat je erop zet) dan merk je dat deze beweging, zo diep in jezelf, je gedachten en gevoel beweging geeft. Je kunt deze energie (deze lung, zoals wij het noemen) ook gadeslaan zonder er iets mee te doen en herkennen dat het de neiging heeft je denken en je gevoel in beweging te zetten, maar dat je er ook voor kunt kiezen dit niet te laten gebeuren. De twee energieën die ik hierboven beschrijven noemen wij karmisch lung en de lung van het paard van de beweeglijke geest. Je kunt ze alleen waarnemen door jezelf te trainen in zelf-gewaarzijn. Diep in jezelf kijken, zeg maar. Een groot aantal van mijn leerlingen kennen deze winden doordat ze ze kunnen waarnemen. Deze twee winden beïnvloeden je denken en je gevoel. En deze winden zijn niet 'vrij'. Ze herhalen aangeleerde patronen. Ze vertellen je wat je altijd al wist. Niets nieuws aan de horizon. Soms opmerkelijk, dat wel. Maar niet nieuw.
Zou je jezelf verder trainen in gewaarzijn en leren nóg subtielere energieën in jezelf te ontdekken, dan zul je een plek leren kennen waar je pure 'zelf-gewaarzijn' ontdekt. Hier zijn geen emoties, heb je geen meningen en visies, maar je bent je toch totáál bewust van jezelf. En je bent wakker! Opmerkzaam. Je hoort gewoon de vogels of de brommer die voorbij komt. Maar het grappige is: je labelt niet meer. Jouw brein plaatst hetgeen het hoort, ziet of ruikt niet meer direct in de labels die het altijd aan dat geluid of die geur of dat object geeft. Je hebt hier alle ruimte om geluid alleen maar te horen als geluid. Een klok die tikt is niet meer ergerlijk, want het is maar een geluid in de ruimte. Het ergeren kwam vanuit de meer grovere lung die ik eerder beschreef. Maar op deze plek zijn geen neigingen uit gewoonte meer. Er is alleen open waarneming. Volledig aanwezig. Je bent niet in een andere wereld, maar gewoon hier. Je hebt opmerkzaamheid en helderheid bijééngebracht. En je ontdekt op deze plek iets!
Je ontdekt namelijk, als je nóg subtieler waarneemt, dat er ineens 'kwaliteiten' op deze plek aanwezig zijn. En je merkt duidelijk op dat het géén emoties, géén gevoelens en geen gedachten zijn! De ervaring is heel anders. De energie is anders. Maar er is hier inzicht en begrip (niet omdat je de oplossing bedacht hebt of gevoeld hebt, maar omdat je anders waarneemt en iets begrijpt wat je geest nooit begrijpt), vreugde (niet een emotie, maar een diepgaand besef van vreugde). Er is gelijkmoedigheid (geen emotie of gevoel van kalmte, maar een totaal begrip van aanwezig zijn ín een soort van stabiliteit). En er is openheid. Je bent totaal wakker. Totaal ín de wereld van het moment. En hier komen werkelijke inzichten vandaan. En wijsheid. Dit komt omdat het als het ware 'het startpunt' is waar je óf een gewoontepatroon zult volgen dat zich uiteindelijk uit of laat zien in je gevoel, je denken en je gedrag. En waar je ook kunt kiezen om het anders te doen. Wij noemen dit 'substantieel karma is hier niet actief'. Het is zinvol om dit gewoon eens te ervaren en het verschil tussen gevoel en een emotie en deze plek van wijsheid zelf te ontdekken.

En daarom vind ik gevoel, zelfs als hooggevoelig persoon, niet zo van belang. Natuurlijk vertaalt ook mijn brein alle zintuiglijke informatie in 'gevoel', méér dan denken. Het heeft een voorkeur voor het vertalen naar gevoel in plááts van denken, omdat de informatie langer blijft hangen in het gebied van de hersenen dat zintuiglijke informatie omzet in basisemoties. Maar maakt het daarom die informatie zinvoller? Is gevoel zinvoller dan denken? Voor mij niet. Gevoel is voor mij gewoon een deel van het pakketje dat meekomt in karmische winden die actief zijn. En dat zijn geen goede raadgevers. Sterker nog: als boeddhist probeer ik karmische gewoonten af te leren. Gevoel, emoties én gedachten zijn plaatjes die mijn geest laat zien als er iets actief is. En als ik er zómaar achter aan ga, zonder er beter naar te kijken. O, het vindt zichzelf érg wijs! Want het is immers geen denken! Hahaha! Nou, het heeft je mooi voor de gek. Want gevoel komt van hetzelfde niveau van gewaarzijn als je denken. We noemen het 'conceptueel niveau': het zijn concepten, ideeën, visies. En ja, soms heeft het de vorm van een gevoel. Ik zit liever op subtieler niveau op de plek van wijsheid (de essentie, rigpa, de ware natuur) als ik tóch iets serieus moet nemen.

Gevoel is gerelateerd aan denken. Aan het verwerken van informatie op conceptueel niveau. Het is niet altijd wijsheid, omdat het niet altijd vanuit een plek komt waar je open waarneemt. Gevoel wordt overschat. Men is bang om te denken, maar gevoel is ook iets om eens nader onder de loep te nemen! Ik ken het verschil. Jij nu ook? Of wil je door middel van het combineren van theorie en ervaren van wat ik bedoel er meer inzicht in krijgen? ;-) Dán ben je pas wijs!

p.s. dit is door iedereen te leren. Er wordt in het boeddhisme al duizenden jaren les in gegeven. Het heet 'dzogchen'. En ik geef er al jarenlang les in, dus kan je met zekerheid vertellen dat velen het op dezelfde manier ervaren hebben.

Soms vergeten we dat we misschien een stap terug kunnen doen in het kuddegedrag dat in onze maatschappij aanwezig is: alles mee moeten krijgen, een overkill aan informatie verwerken en geen bewuste keuzes maken om hier niet aan mee te doen, een wandeling in het bos als iets bijzonders zien in plaats van iets wat we meer nodig zijn dan de dagelijkse leesvoer (en dus geïnvesteerde tijd en aandacht) voor facebook en internet. We zijn zo ontzettend gewend dat 'te druk hebben' de norm is dat je vreemd aangekeken wordt als je zegt dat bewust kiest voor meer vrije tijd en minder groot sociaal leven. Zelf in 'de spirituele wereld'. Daar is iedereen druk met zoveel mogelijk cursussen volgen en zoveel mogelijk bijzondere ervaringen verzamelen. Iedereen is de oorzaak, behalve wijzelf, denken we. De wereld en de maatschappij lijkt alleen maar negatief in het nieuws en in onze gesprekken voor te komen. En dan denk ik terug aan een aantal jaren geleden, toen ik in een boeddhistische traditie de 'verlichte samenlevingsgelofte' afgelegd heb. En hoe dit mij nu doet beseffen dat ik ook anders kan kiezen.

Deze gelofte past nog steeds bij mij. Het is iets waar ik in wil geloven. Het zijn hele mooie woorden en ze klinken heel groots. 'Verlichte samenleving'. Maar de gelofte gaat om iets heel eenvoudigs, maar heel essentieels: het geloof dat eigenlijk elk mens gelukkig wil zijn en naar een manier zoekt om dat voor elkaar te krijgen. En dat elk levend wezen (ook de mens) de keuze kan maken om vanuit fundamentele goedheid als plek te nemen om vanuit te 'zijn' en te handelen. Dat elk mens de potentie heeft om vanuit wijsheid en innerlijke rust kan handelen en zijn.

We mopperen over 'de politiek', 'het bedrijfsleven' en de maatschappij, maar uiteindelijk bestaan ook deze groeperingen uiteindelijk uit mensen. Mensen die naar huis gaan en huilen omdat ze zich zorgen maken om hun partner. Mensen die proberen goed om te gaan met hun buren, maar dit niet altijd op de juiste manier doen. Het zijn mensen die, net als jij, boodschappen doen en op een bepaalde manier opgevoed zijn en misschien nare ervaringen hebben meegemaakt die ze in hun perspectief meenemen. Het zijn mensen die op hun manier en binnen hun bevattingsvermogen, kennis en ervaring ook alleen maar proberen gelukkig te zijn.
Okee, dat gaat soms erg onbeholpen en niet met het juiste resultaat. Maar hoe vaak doen we zelf niet iets waar we achteraf niet trots op zijn? Een moment waarin we ons verloren in boosheid en achteraf realiseren dat het niet echt de situatie hielp. Of vonden dat we gelijk hadden en vochten voor onze zaak, maar op een dag meer informatie kregen en bleek dat hetgeen we dachten gelijk in te hebben we eigenlijk moeten erkennen dat er niets van ons beeld, en dus onze emoties en gedachten, van klopte? We kunnen alleen maar kijken door onze eigen bril. En zo ook de ménsen die de politiek, het bedrijfsleven, de maatschappij, je collega's of je familie vormen. Het zijn uiteindelijk ook maar mensen, net zo onbeholpen als jijzelf.

Het lijden van het mensenrijk wordt volgens het boeddhisme gevormd doordat we continue meningen en visies hebben. Meningen, visies, analyses, conceptuele waarheden vormen een houvast, maar is tegelijkertijd onze grootste mankement. Meningen en visies genoeg. Dagelijks op facebook vliegen de meningen en visies je om de oren. Geen probleem. Maar voegt het wat toe? Helpt het de situaties in ons leven? Of dienen we af en toe stil te staan bij onze eigen potenties en de potenties van anderen? Gewoon eens dicht bij huis kijken. Of in ons eigen gezin. Hoe kijken we naar de mensen dicht bij ons of naar onszelf? Zien we alleen de onhebbelijkheden of zien we de pogingen om goed te doen? Zien we wat ons niet aanstaat of zijn we bereid te geloven dat de ander in feite niet zoveel verschilt van jezelf en ook alleen maar probeert zijn of haar best te doen? En dat we vandaar uit gewoon eens kunnen vragen hóe we kunnen helpen?

Er is één visie die mij helpt en dat is de visie van 'de verlichte samenleving' waar ik al eerder over sprak in deze tekst. Ik wil geloven in de mogelijkheid en de potentie van de mensheid om het anders te kúnnen doen. Misschien doen we het niet, maar het kán wel. En dus kan ik het ook. En ik kan het dus elke dag proberen en zo de wereld in het klein een beetje beter maken. En kan ik anderen ook inspireren op die manier om het eens van díe kant te bekijken. Een deel van deze gelofte is:
"In de wetenschap dat waarachtig krijgerschap bij mijzelf begint, zal ik een discipline van bescheidenheid en waardigheid handhaven. In mijn eigen zaken en mijn huiselijk leven zal ik mij inspannen om heiligheid en respect te manifesteren. In de samenleving zal ik ernaar streven om in de omgang met anderen edelmoedig, vrijgevig en vriendelijk te zijn. Wat de toekomst van de mensheid betreft zal ik optimistisch en moedig zijn. Omdat ik op persoonlijk niveau verantwoordelijkheid neem voor mijn eigen geest en emoties, zal ik mij verdiepen in dagelijkse meditatie. Wat mijn handelingen betreft zal ik visie en handelen in evenwicht brengen en zo waardering hebben voor de subtiliteiten van het leven. In de omgang met de samenleving zal ik bekwaam zijn en kracht en schoonheid creëeren".

Een betere wereld begint bij mezelf en mijn perspectief in de wereld. Ik kies ervoor om me bewust te zijn van de momenten waarop ik ervaar dat iemand behulpzaam is, vriendelijk is, bekwaam is, vrijgevig is. Want die zijn er ook. Alles ligt in het woord zien. En dát begint bij onszelf in onze eigen geest. En de wereld blijft shit, maar dat is het altijd geweest. Het is maar net waar je nadruk op legt en wat je zelf ermee doet. En is het de realiteit? Je vraagt je misschien nu af 'ga ik dan niet voorbij aan iets, negeer ik niet iets?'. Wie zegt dan dat het negatieve de realiteit is? Wie zegt dat, als we ons hoofd continue in de buitenwereld en in de enorme informatie-stroom steken, we dan niet iets over het hoofd zien? Wat is realiteit? Wat is jóuw realiteit? Want die vind je niet in de politiek of in het bedrijfsleven. Die vindt je dicht bij huis: in jezelf, in jouw perspectief, in jouw gedrag en handelen. Hoe ga jij om met jouw angst? En komt het niet toevallig uit stress?